આઇપીએમ (સંકલિત જંતુ વ્યવસ્થાપન) એ છોડના જીવાતો અને રોગોના વ્યવસ્થાપન માટે એક વ્યવસ્થિત, બહુ-સ્તરીય અભિગમ છે જે રાસાયણિક જંતુનાશકોના ઉપયોગને ઘટાડે છે. આઇપીએમ નિવારણ, દેખરેખ અને જૈવિક નિયંત્રણોને પ્રાથમિકતા આપે છે - ફાયદાકારક શિકારી જંતુઓનો પરિચય, કાર્બનિક સ્પ્રેનો ઉપયોગ અને પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ જાળવવી જે જંતુઓની વસ્તીને નાપસંદ કરે છે - રાસાયણિક હસ્તક્ષેપનો આશરો લેતા પહેલાં. ઇન્ડોર અને હાઇડ્રોપોનિક ખેતીમાં, આઇપીએમ એ સ્વચ્છ, જંતુનાશક-પ્રકાશ પાક જાળવવા માટેનું પ્રમાણભૂત માળખું છે.
મુખ્ય તથ્યો
- Prevention: quarantine new plants, maintain hygiene, control humidity and temperature
- Monitoring: weekly scouting for early pest signs — eggs, webbing, sticky traps
- Biological controls: Predatory mites (Phytoseiidae) for spider mites; nematodes for fungus gnats
- Organic sprays: neem oil, insecticidal soap, spinosad, pyrethrin as targeted interventions
- Chemical pesticides: last resort only, with strict pre-harvest intervals
- Record-keeping: tracking outbreaks and interventions improves future prevention