ഇന്ത്യയുടെ കാലാവസ്ഥ, വിള വൈവിധ്യം, വളർന്നു വരുന്ന നഗരത്തിലെ ഇടത്തരക്കാർ എന്നിവയെല്ലാം ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും സജീവമായ നഗര കൃഷി ചെയ്യുന്ന സമൂഹങ്ങളിൽ ഒന്നായി ഇന്ത്യയെ മാറ്റുന്നു. ഏതൊരു ഇന്ത്യൻ നഗരത്തിലും ഒരു ടെറസ് പച്ചക്കറി തോട്ടം തുടങ്ങാൻ ₹1,000-ൽ താഴെ മാത്രമേ ചിലവ് വരൂ, മൂന്നാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ ഇതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
ഇന്ത്യയിലെ നഗര കൃഷിയെ മൺസൂൺ, വേനൽക്കാല സാഹചര്യങ്ങൾ എങ്ങനെ ബാധിക്കുന്നു?
ഇന്ത്യയിലെ കൃഷിയുടെ രീതികൾ നിർണ്ണയിക്കുന്നത് ഇവിടുത്തെ കാലാവസ്ഥാ മേഖലകളാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ വിജയകരമായ ഒരു നഗര കൃഷിക്ക് ഈ സീസണൽ രീതികളെ പിന്തുടരുന്നത് നല്ലതാണ്.
വേനൽ (മാർച്ച്-ജൂൺ): ചൂടിന്റെ വെല്ലുവിളി
ഏപ്രിൽ, മെയ് മാസങ്ങളിൽ ഉത്തരേന്ത്യയിലും മധ്യേന്ത്യയിലും താപനില 40°C-ൽ കൂടുതലായിരിക്കും. ഇത് നഗരത്തിലെ കർഷകർക്ക് ചില പ്രത്യേക വെല്ലുവിളികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു:
- തണുപ്പുകാലത്തെ വിളകൾ നശിക്കുന്നു: ലെറ്റ്യൂസ്, ചീര, പീസ് തുടങ്ങിയ വിളകൾ 28-30°C-ൽ കൂടുതൽ താപനിലയിൽ പെട്ടെന്ന് നശിച്ചുപോകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അതിനാൽ ഒക്ടോബർ-ഫെബ്രുവരി മാസങ്ങളിൽ ഇവ കൃഷി ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുക.
- ജലത്തിന്റെ ആവശ്യം വർധിക്കുന്നു: നല്ല വെയിലുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ചെടികൾ വെക്കുകയാണെങ്കിൽ ദിവസത്തിൽ രണ്ട് തവണ നനയ്ക്കേണ്ടി വരും. സംഭരണികളുള്ള സ്വയം നനയ്ക്കുന്ന കണ്ടെയ്നറുകൾ അല്ലെങ്കിൽ സബ്-ഇറിഗേഷൻ സംവിധാനങ്ങൾ അത്യാവശ്യമാണ്.
- ചൂടിനെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന വിളകൾ തഴച്ചുവളരുന്നു: മുരിങ്ങ, ചീര, പീച്ചിങ്ങ, പാവയ്ക്ക, കൊത്തമര, വെണ്ടയ്ക്ക, മധുരക്കിഴങ്ങ് തുടങ്ങിയവ ഇന്ത്യൻ വേനൽക്കാല സാഹചര്യങ്ങളിൽ നന്നായി വളരുകയും ടെറസ്സുകളിൽ കൂടുതൽ വിളവ് നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.
- തണൽ നിർമ്മാണം: ഉയർത്തിയ തടങ്ങളിൽ ഒരു പൈപ്പ് ഫ്രെയിം ഉപയോഗിച്ച് 50% തണൽ വല സ്ഥാപിക്കുക. ഇത് ഉപരിതലത്തിലെ താപനില 5-10°C വരെ കുറയ്ക്കുകയും ഈർപ്പം ബാഷ്പീകരിക്കുന്നത് തടയുകയും ചെയ്യുന്നു.
തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ (കേരളം, കർണാടക തീരം, തമിഴ്നാട്) താരതമ്യേന മിതമായ വേനൽക്കാലമാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. സാധാരണയായി 28-36°C വരെയാണ് താപനില, അതിനാൽ ഇവിടെ കാര്യമായ പ്രശ്നങ്ങളില്ല, എന്നിരുന്നാലും തണൽ വലകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത് നല്ലതാണ്.
മൺസൂൺ (ജൂൺ-സെപ്റ്റംബർ): സമൃദ്ധിയും അപകടവും
മൺസൂൺ നഗരത്തിലെ കർഷകർക്ക് ഒരുപോലെ അനുഗ്രഹവും വെല്ലുവിളിയുമാണ്:
- മഴ ലഭിക്കുന്നതുകൊണ്ട് നനയ്ക്കേണ്ട ആവശ്യം കുറയുന്നു - മൺസൂൺ കാലത്ത് പല വിളകളും മഴവെള്ളത്തെ ആശ്രയിച്ച് വളരുന്നു.
- വെള്ളം കെട്ടിനിൽക്കുന്നതാണ് പ്രധാന അപകടം: എല്ലാ കണ്ടെയ്നറുകളിലും വെള്ളം വാർന്നുപോകാൻ ദ്വാരങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കണം. കൂടാതെ അവ ചട്ടിയിലോ ഇഷ്ടികയിലോ ഉയർത്തി വെക്കാൻ ശ്രമിക്കുക.
- ഫംഗസ് രോഗങ്ങൾ വർധിക്കുന്നു: 80%-ൽ കൂടുതൽ ഈർപ്പം പൂപ്പൽ രോഗങ്ങൾക്ക് കാരണമാവുന്നു. അതിനാൽ വായുസഞ്ചാരം മെച്ചപ്പെടുത്തുക (ചെടികൾ തമ്മിൽ അകലം പാലിക്കുക, ചെറിയ ഫാൻ സ്ഥാപിക്കുക), വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ നനയ്ക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കുക, മുൻ സീസണുകളിൽ പൂപ്പൽ രോഗങ്ങൾ വന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ ചെമ്പടങ്ങിയ കുമിൾനാശിനി (ബോർഡോ മിശ്രിതം) ഉപയോഗിക്കുക.
- നല്ല മൺസൂൺ വിളകൾ: എല്ലാത്തരം പാവലുകൾ, ബീൻസ്, വഴുതനങ്ങ, ചേമ്പ്, ഇഞ്ചിപ്പുല്ല്, ജൂൺ-ജൂലൈ മാസങ്ങളിൽ വിതച്ച തക്കാളി എന്നിവ സെപ്റ്റംബർ-ഒക്ടോബർ മാസങ്ങളിൽ വിളവെടുക്കാവുന്നതാണ്.
- മൺസൂൺ വിത്ത് നടേണ്ട കലണ്ടർ: തക്കാളിയും, മുളകും ജൂൺ മാസത്തിൽ വീടിന്റെ അകത്ത് നടുക, തൈകൾ ഉറച്ച ശേഷം ജൂലൈയിൽ വലിയ കണ്ടെയ്നറുകളിലേക്ക് മാറ്റുക.
ശീതകാലം (ഒക്ടോബർ-ഫെബ്രുവരി): സുവർണ്ണ കാലം
ഇന്ത്യയിൽ മിക്കയിടങ്ങളിലും ശീതകാലമാണ് കൃഷിക്ക് ഏറ്റവും നല്ല സമയം - മിതമായ താപനില, കുറഞ്ഞ ഈർപ്പം, തെളിഞ്ഞ ആകാശം എന്നിവ ധാരാളം വിളകൾക്ക് അനുയോജ്യമായ സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു:
| വിള | നടേണ്ട സമയം | വിളവെടുപ്പ് |
|---|---|---|
| തക്കാളി | സെപ്റ്റംബർ-ഒക്ടോബർ | ഡിസംബർ-ഫെബ്രുവരി |
| പീസ് | ഒക്ടോബർ-നവംബർ | ജനുവരി-മാർച്ച് |
| മല്ലിയില | ഒക്ടോബർ-ഫെബ്രുവരി | 4 ആഴ്ച മുതൽ തുടർച്ചയായി |
| ഉലുവ | ഒക്ടോബർ-ഫെബ്രുവരി | 3-4 ആഴ്ച |
| ചീര | ഒക്ടോബർ-ജനുവരി | 5-6 ആഴ്ച |
| കാബേജ് | സെപ്റ്റംബർ-ഒക്ടോബർ | ഡിസംബർ-ഫെബ്രുവരി |
| കാരറ്റ് | ഒക്ടോബർ-നവംബർ | ജനുവരി-മാർച്ച് |
| മുള്ളങ്കി | ഒക്ടോബർ-ഫെബ്രുവരി | 3-4 ആഴ്ച |
| ചെണ്ടുമല്ലി (കീടനാശിനി) | വർഷം മുഴുവൻ | തുടർച്ചയായി |
ഇന്ത്യയിൽ എവിടെ നിന്ന് വിത്തുകളും മറ്റ് ഉത്പന്നങ്ങളും വാങ്ങാൻ കിട്ടും?
നഗരത്തിൽ കൃഷി ചെയ്യുന്നവർക്ക് ഗുണമേന്മയുള്ള വിത്തുകളും മറ്റ് ഉത്പന്നങ്ങളും വാങ്ങുക എന്നത് ഒരു വെല്ലുവിളിയാണ്. ഇ-കൊമേഴ്സ് സൈറ്റുകൾ വന്നതോടെ ഈ രംഗത്ത് പുരോഗതി ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്, പക്ഷെ ഗുണനിലവാരത്തിൽ മാറ്റങ്ങൾ കാണാറുണ്ട്.
വിത്തുകൾ:
| ഉറവിടം | നല്ല വശങ്ങൾ | ദോഷവശങ്ങൾ |
|---|---|---|
| ആമസോൺ ഇന്ത്യ (TrustBasket, NatureZ Edge, Ugaoo) | കൂടുതൽ ഇനങ്ങൾ, രാജ്യവ്യാപകമായി ഡെലിവറി, ഉപഭോക്താക്കളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ | ചില വിദേശ വിത്തുകൾ ഇന്ത്യൻ സാഹചര്യങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ല |
| Ugaoo.com | ഇന്ത്യയിൽ ലഭ്യം, ടെറസ് ഗാർഡൻ ഗൈഡുകൾ ഉൾപ്പെടുന്നു | വില കൂടുതലാണ് |
| UrbanMali.com | നല്ല നഗര കൃഷി രീതികൾ | മഹാരാഷ്ട്രയിൽ മാത്രം ലഭ്യമാണ് |
| അടുത്തുള്ള നഴ്സറി | പുതിയതും, പ്രാദേശികമായി ലഭ്യമായ വിത്തുകൾ, സൗജന്യ ഉപദേശം | ഇനങ്ങൾ കുറവായിരിക്കും |
| കിസ്സാൻ ബസാർ / കാർഷിക കടകൾ | വലിയ അളവിൽ വാങ്ങുമ്പോൾ വിലകുറവാണ് | പ്രധാനമായും കൃഷിയിടങ്ങളിലെ വിളകൾക്കുള്ള വിത്തുകൾ മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ |
| IARI (ഇന്ത്യൻ അഗ്രികൾച്ചറൽ റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്) വിത്ത് സ്റ്റോർ, ന്യൂഡൽഹി | സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയ, ഗവേഷണ നിലവാരമുള്ള ഇനങ്ങൾ | നേരിട്ട് പോവുകയോ അല്ലെങ്കിൽ പോസ്റ്റൽ ഓർഡർ ചെയ്യുകയോ വേണം |
വളങ്ങളും നടീൽ മിശ്രിതവും:
- ചകിരിച്ചോറ്: ഇന്ത്യയിലെ ഏത് നഴ്സറിയിലും 650 ഗ്രാമിന്റെ ഒരു ഇഷ്ടിക ₹30-₹80 രൂപയ്ക്ക് ലഭ്യമാണ്. ഇത് ഏകദേശം 8-10 litre വരെ ലഭിക്കും. ഇത് സാധാരണയായി നടീൽ മിശ്രിതമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.
- വേർമി കമ്പോസ്റ്റ്: മിക്ക നഴ്സറികളിലും കാർഷിക കടകളിലും ലഭ്യമാണ്, അല്ലെങ്കിൽ അടുക്കളയിലെ മാലിന്യം ഉപയോഗിച്ച് വീട്ടിൽ തന്നെ ഉണ്ടാക്കാവുന്നതാണ്. വില: ഒരു കിലോയ്ക്ക് ₹20-₹60.
- ഹൈഡ്രോപോണിക് ന്യൂട്രിയൻസ്: Multiplex Nutrimix, Aries Hydro, Grow More 7-11-27 / Calcium Nitrate എന്നിവ ആമസോൺ ഇന്ത്യയിലും കാർഷിക വിതരണ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിലും ലഭ്യമാണ്. തുടക്കത്തിൽ ഹോബിക്ക് വേണ്ടി കൃഷി ചെയ്യുന്നവർക്ക് 6-12 മാസത്തേക്ക് ഉപയോഗിക്കാനാവശ്യമുള്ള ന്യൂട്രിയന്റ് കിറ്റിന് ₹300-₹600 വരെ പ്രതീക്ഷിക്കാം.
- പേർലൈറ്റ്, വെർമിക്യുലൈറ്റ്: ആമസോൺ ഇന്ത്യയിലോ ഫ്ലിപ്കാർട്ടിലോ 1-5 കിലോയുടെ ബാഗുകൾ ₹150-₹400 രൂപയ്ക്ക് ലഭ്യമാണ് ("perlite for plants India" എന്ന് സെർച്ച് ചെയ്യുക).
ഇന്ത്യയിൽ നഗര കൃഷിക്ക് സർക്കാർ സബ്സിഡികൾ ഉണ്ടോ?
ഉണ്ട് - കേന്ദ്ര, സംസ്ഥാന സർക്കാരുകളുടെ നിരവധി പദ്ധതികൾ നഗരത്തിലെ ഹോർട്ടികൾച്ചറിന് സാമ്പത്തിക സഹായം നൽകുന്നു:
രാഷ്ട്രീയ ഹോർട്ടികൾച്ചർ മിഷൻ (NHM): ഈ പദ്ധതിയിൽ ഹോർട്ടികൾച്ചർ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾക്ക് 25-50% വരെ സബ്സിഡി നൽകുന്നു. നഗരത്തിലെ കർഷകർക്ക് താഴെ പറയുന്നവയ്ക്ക് സബ്സിഡിക്ക് അപേക്ഷിക്കാം:
- സംരക്ഷിത കൃഷി (പോളിഹൗസുകൾ, നെറ്റ് ഹൗസുകൾ): 50% സബ്സിഡി, ₹560/m² വരെ
- ഡ്രിപ്പ് ഇറിഗേഷൻ സിസ്റ്റം: കൃഷിയിടത്തിന്റെ വലുപ്പമനുസരിച്ച് 45-55% സബ്സിഡി
- വെർമി കമ്പോസ്റ്റ് യൂണിറ്റുകൾ: 50% സബ്സിഡി, ഒരു യൂണിറ്റിന് ₹60,000 വരെ
സംസ്ഥാന ഹോർട്ടികൾച്ചർ വകുപ്പുകൾ വഴിയാണ് അപേക്ഷകൾ സ്വീകരിക്കുന്നത്. നിലവിലെ സ്കീമിന്റെ ലഭ്യത, അപേക്ഷാ ഫോമുകൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് അറിയാൻ അടുത്തുള്ള ഹോർട്ടികൾച്ചർ വകുപ്പ് ഓഫീസുമായി ബന്ധപ്പെടുക.
സംസ്ഥാനതല പദ്ധതികൾ:
| സംസ്ഥാനം / നഗരം | പദ്ധതി | ആനുകൂല്യം |
|---|---|---|
| കർണാടക (BBMP) | ഗ്രീൻ ടെറസ് ഗാർഡൻ | സൗജന്യ കമ്പോസ്റ്റിംഗ് പരിശീലനം, സബ്സിഡിയുള്ള ഉത്പന്നങ്ങൾ |
| തമിഴ്നാട് | കിച്ചൺ ഗാർഡൻ പ്രോഗ്രാം | നഗരത്തിലെ വീടുകൾക്ക് സൗജന്യ പച്ചക്കറി വിത്ത് കിറ്റുകൾ |
| മഹാരാഷ്ട്ര | മാജി വസുന്ധര | സബ്സിഡിയുള്ള റൂഫ് ടോപ്പ് ഗാർഡൻ സ്ഥാപിക്കാൻ സഹായം |
| ഡൽഹി | അർബൻ അഗ്രികൾച്ചർ പോളിസി (2017) | റൂഫ് ടോപ്പ് കൃഷി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു; ഹോർട്ടികൾച്ചർ വകുപ്പ് വഴി കുറഞ്ഞ സബ്സിഡി |
| കേരളം | സുഭിക്ഷ കേരളം | സൗജന്യ വിത്തുകൾ, തൈകൾ, കമ്പോസ്റ്റിംഗ് യൂണിറ്റുകൾ |
പിഎം ഫസൽ ബിമ യോജന: പ്രധാനമായും കൃഷിയിടത്തിലെ കർഷകർക്ക് വേണ്ടിയുള്ളതാണ്, പക്ഷെ ചില സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ അടുക്കളത്തോട്ടം ചെയ്യുന്നവർക്കും ഈ പദ്ധതി ലഭ്യമാണ് - കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി അടുത്തുള്ള കൃഷിഭവനുമായി ബന്ധപ്പെടുക.
വിൽക്കുന്നതിനുള്ള FSSAI രജിസ്ട്രേഷൻ: ഉത്പന്നങ്ങൾ വിൽക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ FSSAI-യിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യേണ്ടതാണ്. ഇതിന് ഒരു വർഷത്തേക്ക് ₹100 രൂപയാണ് ഫീസ്. foscos.fssai.gov.in എന്ന വെബ്സൈറ്റ് വഴി ഓൺലൈനായി രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. ഒരു വർഷം ₹12 ലക്ഷത്തിൽ കൂടുതൽ വിറ്റുവരുമാനം ഉണ്ടെങ്കിൽ ഇത് നിർബന്ധമാണ്.
ഇന്ത്യയിലെ വിജയകരമായ നഗര കൃഷി ചെയ്യുന്ന കമ്മ്യൂണിറ്റികൾ ഏതൊക്കെയാണ്?
ഇന്ത്യയിലെ നഗര കൃഷി പ്രസ്ഥാനം പല നഗരങ്ങളിലും ശക്തമായ കൂട്ടായ്മകൾ രൂപീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്:
മുംബൈ:
- യുഗാന്തർ: മുംബൈയിൽ ടെറസ് കൃഷി വർക്ക്ഷോപ്പുകളും, ഡെമോൺസ്ട്രേഷൻ ഗാർഡനുകളും നടത്തുന്ന ഒരു NGO. ഇവർ 200-ൽ അധികം ടെറസ് ഗാർഡനുകൾ സ്ഥാപിക്കാൻ സഹായിക്കുകയും കമ്പോസ്റ്റിംഗ്, അടുക്കളത്തോട്ടം, വെർമി കമ്പോസ്റ്റിംഗ് എന്നിവയിൽ പരിശീലന സെഷനുകൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
- ഗ്രീൻ തംബ്സ് മുംബൈ: വിത്തുകൾ, ഉപദേശങ്ങൾ, ഉത്പന്നങ്ങൾ എന്നിവ പങ്കിടുന്ന 15,000-ൽ അധികം മുംബൈയിലെ വീട്ടിലെ തോട്ടക്കാർ അടങ്ങിയ ഒരു സോഷ്യൽ മീഡിയ കൂട്ടായ്മയാണിത് (Facebook, WhatsApp).
- MCGM-ന്റെ അർബൻ ഫാമിംഗ് ഇനിഷ്യേറ്റീവ്: മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ നിരവധി പാർക്കുകളിൽ ഡെമോൺസ്ട്രേഷൻ ഗാർഡനുകൾ ഉണ്ടാക്കുകയും സീസണൽ പ്ലാന്റ് വിതരണ പരിപാടികൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
ബംഗളൂരു:
- ബാംഗ്ലൂർ അർബൻ ഫാമിംഗ് ഫൗണ്ടേഷൻ (BUFF): ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും സജീവമായ നഗര കൃഷി പ്രോത്സാഹന സംഘടനകളിൽ ഒന്ന്. ഓർഗാനിക് ബാൽക്കണി, ടെറസ് ഗാർഡൻ പ്രോജക്റ്റ് എന്നിവ നടത്തുകയും, പ്രതിമാസ ഗാർഡനിംഗ് വർക്ക്ഷോപ്പുകൾ സംഘടിപ്പിക്കുകയും റൂഫ് ടോപ്പ് കമ്പോസ്റ്റിംഗ് പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാൻ BBMP-യുമായി സഹകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
- ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് നാച്ചുറൽ ഓർഗാനിക്സ് (INOQ): കമ്പോസ്റ്റിംഗ്, വെർമി കമ്പോസ്റ്റിംഗ്, നഗര കൃഷി എന്നിവയിൽ സർട്ടിഫൈഡ് കോഴ്സുകൾ നൽകുന്ന പരിശീലന സ്ഥാപനം. വൈറ്റ്ഫീൽഡ്, എച്ച്എസ്ആർ ലേഔട്ട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ അപ്പാർട്ട്മെന്റ് നിവാസികൾക്കിടയിൽ ഇത് വളരെ പ്രചാരമുള്ളതാണ്.
- ദി അഗ്ലി ഫാം: ചെറിയ അപ്പാർട്ട്മെന്റ് സ്ഥലങ്ങളിൽ കൃഷി ചെയ്യുന്നതിനെക്കുറിച്ച് രേഖപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ബെംഗളൂരു ആസ്ഥാനമായുള്ള നഗര കൃഷി സംരംഭം - ഇത് ഒരു ബ്ലോഗായി തുടങ്ങി പിന്നീട് വർക്ക്ഷോപ്പുകളും വിത്ത് പങ്കിടൽ കമ്മ്യൂണിറ്റിയുമായി വളർന്നു.
ഡൽഹി/NCR:
- എഡിബിൾ റൂട്ട്സ്: ഡൽഹിയിലെ വീടുകളിലും, ഓഫീസുകളിലും, സ്കൂളുകളിലും ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ തോട്ടങ്ങൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യുകയും സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു സംരംഭം. കൂടാതെ "Grow Your Own" സ്റ്റാർട്ടർ കിറ്റ് പ്രോഗ്രാം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
- ഡൽഹി അർബൻ ഫാം: NCR മേഖലയിലെ ടെറസ്, ബാൽക്കണി തോട്ടക്കാർ അടങ്ങിയ കൂട്ടായ്മ. കൂടാതെ സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ സജീവ സാന്നിധ്യവും, വിത്ത് കൈമാറ്റ പരിപാടികളും നടത്തുന്നു.
ഹൈദരാബാദ്:
- GHMC-യുടെ ഗ്രീൻ ഹൈദരാബാദ് പ്രോഗ്രാം ടെറസ് ഗാർഡനുകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിന് നിരവധി സൊസൈറ്റികളുമായി സഹകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു, പ്രധാനമായും ഹൈ-ടെക് സിറ്റി, ബഞ്ചാര ഹിൽസ് എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഇത് ചെയ്യുന്നത്.
- ഹോർട്ടികൾച്ചർ വകുപ്പ് നടത്തുന്ന "Grow Your Own Vegetables" കാമ്പയിനിലൂടെ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത ആളുകൾക്ക് സൗജന്യമായി പച്ചക്കറി തൈകൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നു.